Oksymetolon i psychika: nastrój, agresja, sen

Oksymetolon ma opinię jednego z najsilniejszych doustnych steroidów anabolicznych, a wraz z nią — opinię preparatu, który „zmienia charakter”. Skargi na drażliwość, bezsenność czy wahania nastroju często pojawiają się w środowisku sportowym. Redakcja przeanalizowała, które z tych wyobrażeń potwierdzają dane naukowe, a które są przesadą, oraz na jakie zmiany psychiczne warto zwracać uwagę u siebie i bliskich.

Jak androgeny wpływają na mózg

Receptory androgenowe są obecne nie tylko w mięśniach, ale i w wielu obszarach mózgu, w szczególności w ciele migdałowatym, podwzgórzu i hipokampie — strukturach uczestniczących w regulacji emocji, motywacji, zachowań seksualnych i reakcji na zagrożenie. Dlatego zmiany poziomu androgenów w naturalny sposób odbijają się na psychice.

Oksymetolon to pochodna dihydrotestosteronu z grupą 17α-metylową. Choć nie jest typowym substratem aromatazy, w ulotce Anadrol-50 wspomniano o możliwych efektach estrogenowych; mechanizm tego nie jest do końca wyjaśniony. Dla psychiki oznacza to, że działanie preparatu nie sprowadza się do „czystego” sygnału androgennego, lecz oddziałuje z innymi układami hormonalnymi.

Eksperymentalne badania na zwierzętach pokazują, że wysokie dawki androgenów wpływają na układ serotoninowy, dopaminowy i GABA-ergiczny, które uczestniczą w kontroli impulsywności, nagrody i lęku. Przenoszenie tych wyników na człowieka wymaga ostrożności, ale dają one biologiczne podłoże obserwacjom klinicznym.

Ważny niuans: psychiczne efekty steroidów anabolicznych są bardzo indywidualne. Większość osób je przyjmujących nie doświadcza wyraźnych zmian, podczas gdy u mniejszości reakcje mogą być silne. Przewidzieć z góry, do której grupy będzie należeć konkretna osoba, jest niemożliwe.

Nastrój: od euforii do stanów maniakalnych

Najczęściej użytkownicy steroidów anabolicznych opisują wzrost energii, pewności siebie, motywacji i libido. W kategoriach klinicznych zmiany te odpowiadają podwyższonemu nastrojowi, czyli hipomanii. Dla części osób są one odbierane jako pożądany „efekt”, co utrudnia ich obiektywną ocenę.

Najbardziej znanym badaniem kontrolowanym na ten temat jest randomizowana, kontrolowana placebo próba Pope’a, Kouriego i Hudsona (2000), opublikowana w Archives of General Psychiatry. Zdrowi mężczyźni otrzymywali cypionat testosteronu w rosnących dawkach do 600 mg na tydzień. U większości uczestników zmiany psychiczne były minimalne, jednak u niewielkiej części rozwinęły się wyraźne reakcje hipomaniakalne lub maniakalne.

Choć w badaniu użyto testosteronu, a nie oksymetolonu, jest ono ważne z powodów metodologicznych: to właśnie randomizowany projekt pozwolił oddzielić efekt preparatu od oczekiwań i cech osobowości uczestników. Badań tego poziomu właśnie dla oksymetolonu nie ma.

Przegląd systematyczny Piacentino i wsp. (2015) podsumowuje, że stosowanie steroidów anabolicznych wiąże się z podwyższonym ryzykiem hipomanii, drażliwości, objawów depresyjnych przy odstawieniu, a w pojedynczych przypadkach — z objawami psychotycznymi. Autorzy podkreślają rolę dawek, kombinacji preparatów i wyjściowej predyspozycji.

Agresja i drażliwość: co mówią badania

Popularny obraz „sterydowej furii” został w znacznej mierze ukształtowany przez media. Dane naukowe są subtelniejsze: w badaniach kontrolowanych agresywność mierzona kwestionariuszami rosła nie u wszystkich uczestników, a wyraźne zmiany zachowania obserwowano u mniejszości. Jednak ta mniejszość istnieje, a konsekwencje dla niej i otoczenia mogą być poważne.

Przegląd Endocrine Society (Pope i wsp., 2014) zalicza drażliwość, agresywność i impulsywność do możliwych następstw psychiatrycznych ponadfizjologicznych dawek androgenów. Kanayama, Hudson i Pope (2008) zwracają uwagę, że ryzyko zachowań agresywnych rośnie w połączeniu z alkoholem i innymi substancjami psychoaktywnymi.

Dla oksymetolonu bezpośrednich, kontrolowanych danych o agresji jest niewiele. W badaniach klinicznych, w których stosowano go ze wskazań medycznych, psychiatryczne działania niepożądane nie były głównym problemem, ale dawki i warunki stosowania zasadniczo różniły się tam od stosowania pozamedycznego.

Praktycznie ważne jest to, że osoba pod wpływem preparatu nierzadko nie zauważa zmian we własnym zachowaniu. Dlatego sygnałem często stają się uwagi bliskich: częstsze konflikty, opryskliwość, nietolerancja. Takie sygnały warto traktować poważnie.

Sen i oddychanie podczas snu

Zaburzenia snu to jedna z najczęstszych skarg użytkowników steroidów anabolicznych: trudniej zasnąć, sen staje się płytki, częstsze są przebudzenia. Mechanizmy obejmują ogólne pobudzenie układu nerwowego, zmiany rytmu hormonalnego, a także czynniki towarzyszące — wieczorne treningi, kofeinę i kompleksy przedtreningowe ze stymulantami.

Osobnym tematem jest obturacyjny bezdech senny, czyli epizody zatrzymania oddechu podczas snu. Wiadomo, że terapia testosteronem może pogarszać przebieg bezdechu; wytyczne kliniczne Endocrine Society (2018) zaliczają ciężki, nieleczony obturacyjny bezdech do stanów, w których nie zaleca się rozpoczynania terapii testosteronem bez jego wyrównania. Wzrost masy ciała i objętości mięśni szyi przy preparatach na masę teoretycznie może dodatkowo sprzyjać bezdechowi.

• Głośne chrapanie z przerwami w oddychaniu, które zauważają bliscy.
• Poranny ból głowy i uczucie „rozbicia” po śnie.
• Senność w ciągu dnia, zasypianie za kierownicą.
• Podwyższone poranne ciśnienie tętnicze.

Zły sen sam w sobie pogarsza nastrój, zwiększa drażliwość i obniża samokontrolę. Tym samym część „psychicznych” efektów steroidów może być pośrednio wywołana właśnie niedosypianiem. To kolejny powód, by uważnie podchodzić do jakości snu.

W razie wymienionych objawów warto zwrócić się do lekarza: bezdech diagnozuje się za pomocą polisomnografii lub domowego monitorowania snu i skutecznie się go leczy.

Odstawienie, depresja i uzależnienie

Po zaprzestaniu przyjmowania steroidów anabolicznych poziom androgenów gwałtownie spada, a własny układ hormonalny jeszcze nie zdążył się odbudować. W tym okresie część osób odczuwa apatię, zmęczenie, spadek libido, obniżony nastrój. W niektórych przypadkach rozwija się depresja kliniczna, opisana w przeglądzie Kanayamy i wsp. (2008), w tym z ryzykiem myśli samobójczych.

Objawy te tworzą silną motywację do powrotu do preparatów, co kształtuje cykl przyjmowania. Badacze opisują zjawisko uzależnienia od steroidów anabolicznych: według oceny Pope i wsp. (2014) u znacznej części osób, które stosowały SAA, rozwijają się oznaki uzależnienia — długotrwałe przyjmowanie wbrew negatywnym skutkom, trudności z zaprzestaniem, objawy odstawienne.

Uzależnienie od steroidów anabolicznych różni się od klasycznego uzależnienia narkotykowego: jest ściśle związane z obrazem ciała, dysmorfią mięśniową i hormonalnymi następstwami odstawienia. Dlatego pomoc często wymaga połączenia wysiłków endokrynologa oraz psychiatry lub psychoterapeuty.

Jeśli ty lub twoi bliscy zauważacie trwałe pogorszenie nastroju, myśli o beznadziejności lub samookaleczeniu, należy natychmiast zwrócić się po pomoc — do lekarza, na infolinię wsparcia psychologicznego lub do służb ratunkowych.

Wnioski redakcji

Androgeny, w tym oksymetolon, wpływają na mózg i mogą zmieniać nastrój, poziom drażliwości i sen. U większości osób te zmiany są umiarkowane, ale u mniejszości pojawiają się wyraźne reakcje — od stanów maniakalnych po zachowania agresywne, a przewidzieć je z góry jest niemożliwe.

Okres odstawienia niesie ryzyko depresji i wykształcenia uzależnienia. Pogorszenie snu i możliwy bezdech zasługują na osobną uwagę. Reakcje bliskich często są najlepszym wskaźnikiem zmian.

Polecamy również nasze materiały „Oksymetolon i nerki: co wiadomo o obciążeniu”, „Regeneracja organizmu po stosowaniu Turinabolu” oraz „Turinabol: interakcje z alkoholem i lekami”.

Bibliografia

1. Pope HG Jr, Kouri EM, Hudson JI. Effects of supraphysiologic doses of testosterone on mood and aggression in normal men: a randomized controlled trial. Arch Gen Psychiatry. 2000;57(2):133–140.
2. Kanayama G, Hudson JI, Pope HG Jr. Long-term psychiatric and medical consequences of anabolic-androgenic steroid abuse: a looming public health concern? Drug Alcohol Depend. 2008;98(1–2):1–12.
3. Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
4. Piacentino D, Kotzalidis GD, Del Casale A, et al. Anabolic-androgenic steroid use and psychopathology in athletes. A systematic review. Curr Neuropharmacol. 2015;13(1):101–121.
5. Pope HG Jr, Kanayama G, Athey A, et al. The lifetime prevalence of anabolic-androgenic steroid use and dependence in Americans: current best estimates. Am J Addict. 2014;23(4):371–377.
6. Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744.
7. Anadrol-50 (oxymetholone) tablets. Prescribing information. U.S. Food and Drug Administration.